franciszkanizm
Święty Franciszek z Asyżu (1181-1226) był założycielem zakonu żebraczego Braci Mniejszych – franciszkanów. Jego system filozoficzny opierał się na wskazaniach Nowego Testamentu i zasadzie miłości bliźniego, wyzbycia się potrzeb materialnych. Wszystkie stworzenia traktował jako braci, zwierzęta to „bracia” człowieka. Postawa franciszkańska to pochwała ubóstwa, pokory wobec Boga, radości i miłości do świata. Była bardzo popularna w średniowieczu.
tomizm
System filozoficzny wymyślony przez św. Tomasza z Akwinu (1225-1274), teologa uznanego za Wielkiego Doktora Kościoła. Twierdził on między innymi, iż świat został stworzony hierarchicznie i każde stworzenie zajmuje w nim odpowiednie miejsce, np.: najwyżej stoi Bóg, potem aniołowie, człowiek i zwierzęta. Życie ludzkie zostało zaplanowane przez Boga i Jego plan stworzenia, a zatem ma sens. Tomizm odegrał wielką rolę w kształtowaniu się postaw epoki średniowiecza.
augustynizm
Augustynizm (lub augustianizm) to doktryna filozoficzna świętego Augustyna (354-430). Za Platonem zakładał on wewnętrzny podział człowieka na ciało i duszę. Ciało dąży do zaspokajania pierwotnych potrzeb, co powoduje upadek moralny, dusza zaś jest bytem wyższym noszącym obraz Boga. Jest to wynik grzechu pierworodnego.
Augustynizm odegrał ogromną rolę w kształtowaniu się chrześcijaństwa europejskiego w średniowieczu, a św. Augustyn został nazwany ojcem Kościoła.
dogmat
Dogmat to teza, która nie podlega dyskusji. W średniowieczu dogmaty religijne ustalał i głosił Kościół.
kazanie
Wypowiedź o charakterze dydaktycznym związane z zasadami religii i wygłaszane podczas kościelnych nabożeństw. Najbardziej znane „Kazania” Piotra Skargi były wygłaszane w Sejmie RP i miały charakter także społeczny i polityczny.
Potocznie mówić kazania oznacza pouczać, uświadamiać, wyjaśniać. „Prawić kazania” – oznacza pouczać, a złośliwie – zanudzać kogoś mówieniem, powtarzaniem tego, co już jest znane, ale nie odniosło pożądanego skutku – np. wykłady o zachowaniu się w szkole bywają powtarzane przez nauczycieli wielokrotnie – bez rezultatu.
encyklika
Pismo papieża do wiernych i ludzi kościoła wyjaśniające zasady wiary. Z reguły jest pisane po łacinie i oczekiwane przez kościół.