indywidualizm
Indywidualizm (łac. individuum – jednostka, coś niepodzielnego) to filozofia, postawa moralna i ideologia głosząca wagę jednostki (człowieka) jako elementu całego społeczeństwa. Nie tylko w romantyzmie eksponowano osoby (postacie literackie, bohaterów) o niecodziennej wrażliwości i nieprzeciętnym umyśle, wybitne i niezależne. Złożone z takich jednostek społeczeństwo ma większe szanse na odniesienie sukcesów.
gnostycyzm
Gnostycyzm (z stgr. γνωστικός gnostikos „dotyczący wiedzy, służący poznaniu”) – gnoza to wiedza od Boga mająca przynieść człowiekowi zbawienie. Gnostycyzm był ruchem religijnym w I i II wieku w Syrii i Egipcie łączący filozofię chrześcijańską z grecką i egipską. Interesowali się nim romantycy.
Gnostycy uważali na przykład, iż świat jest chaotyczny i nieuporządkowany, a bogowie wciąż walczą o jego charakter i są źli. Z kolei człowiek jest upadłym bogiem, który został strącony na ziemię i przyobleczony w ciało z powodu swoich pożądań.
gotycyzm
Gotycyzm (ang. gothicism) to nurt literacki i kulturalny, który pojawił się w drugiej połowie XVIII wieku w Anglii jako opozycja do filozofii oświecenia. Nawiązywał on do tradycji średniowiecznych budowli gotyckich, dotyczył architektury, ale też literatury. Jest uznawany za preromantyczny – przedromantyczny, gdyż kładł nacisk na irracjonalność i skupiał się na emocjach bohaterów.
historyzm
Historyzm to postawa filozoficzna i metodologiczna, światopogląd analizujący świat poprzez pryzmat historii, czyli zjawisk zachodzących w przeszłości i mających wpływ na relacje społeczne i wydarzenia, które się odbyły i dzieją.
W epoce romantyzmu twórcy często odwoływali się do wydarzeń z odległej historii, aby tam szukać natchnienia, inspiracji do tworzenia swoich dzieł.
byronizm
Byronizm to termin pochodzący od angielskiego twórcy romantycznego lorda Georga Gordona Byrona (1788-1824), który zasłynął z geniuszu literackiego i intensywnego trybu życia.
Bajronizm cechuje się między innymi:
- buntem przeciwko konwenansom (poeta – buntownik)
- samotnością i skłóceniem bohatera z otoczeniem
- indywidualizm
- rozdarcie wewnętrzne i cierpienie
- dwuznaczna postawa moralna
orientalizm
Orientalizm (z łac. orientalis – „wschodni”) – występująca w kulturze wielu epok literackich Europy (średniowiecza, oświecenia, romantyzmu, modernizmu) fascynacja kulturą Wschodu (Azji).
subiektywizm
Subiektywizm to filozofia i postawa określona przez Immanuela Kanta (1724-1804) i popularna w romantyzmie. Twierdził on, że wszystkie zjawiska świata zmysłowego cechuje subiektywizm – ma to związek z pojęciami idealizmu i indywidualizmu. Człowiek kieruje się w życiu subiektywnymi doznaniami, które często bywają wynikiem róznych przypadkowych sytuacji.
Subiektywizm to przeciwieństwo obiektywizmu (bezstronności) – osoba kierująca się subiektywnymi odczuciami to taka, która polega wyłącznie na własnym zdaniu i doświadczeniach. „To moje subiektywne zdanie” – czyli zdanie osobiste wynikające z mojego myślenia, stronnicze, bo nie uwzględnia innych niż moja opinii.
tyrteizm
Od Tyrteusza, starożytnego poety greckiego, pochodzi nazwa nurtu poezji o tematyce patriotycznej wzywającej do walki za ojczyznę.
wizjoner
Osoba zdolna do przewidywania przyszłości.
wallenrodyzm
Od Konrada Wallenroda, bohatera poematu Adama Mickiewicza, postawa czynnej walki z wrogiem w oparciu o model walki lisa: podstęp i zdradę. Wallenrod był Litwinem, który przeszedł na stronę Zakonu Krzyżackiego, aby zemścić się za krzywdy wyrządzone Litwinom przez Krzyżaków.