gotycyzm
Gotycyzm (ang. gothicism) to nurt literacki i kulturalny, który pojawił się w drugiej połowie XVIII wieku w Anglii jako opozycja do filozofii oświecenia. Nawiązywał on do tradycji średniowiecznych budowli gotyckich, dotyczył architektury, ale też literatury. Jest uznawany za preromantyczny – przedromantyczny, gdyż kładł nacisk na irracjonalność i skupiał się na emocjach bohaterów.
orientalizm
Orientalizm (z łac. orientalis – „wschodni”) – występująca w kulturze wielu epok literackich Europy (średniowiecza, oświecenia, romantyzmu, modernizmu) fascynacja kulturą Wschodu (Azji).
franciszkanizm
Święty Franciszek z Asyżu (1181-1226) był założycielem zakonu żebraczego Braci Mniejszych – franciszkanów. Jego system filozoficzny opierał się na wskazaniach Nowego Testamentu i zasadzie miłości bliźniego, wyzbycia się potrzeb materialnych. Wszystkie stworzenia traktował jako braci, zwierzęta to „bracia” człowieka. Postawa franciszkańska to pochwała ubóstwa, pokory wobec Boga, radości i miłości do świata. Była bardzo popularna w średniowieczu.
tomizm
System filozoficzny wymyślony przez św. Tomasza z Akwinu (1225-1274), teologa uznanego za Wielkiego Doktora Kościoła. Twierdził on między innymi, iż świat został stworzony hierarchicznie i każde stworzenie zajmuje w nim odpowiednie miejsce, np.: najwyżej stoi Bóg, potem aniołowie, człowiek i zwierzęta. Życie ludzkie zostało zaplanowane przez Boga i Jego plan stworzenia, a zatem ma sens. Tomizm odegrał wielką rolę w kształtowaniu się postaw epoki średniowiecza.
augustynizm
Augustynizm (lub augustianizm) to doktryna filozoficzna świętego Augustyna (354-430). Za Platonem zakładał on wewnętrzny podział człowieka na ciało i duszę. Ciało dąży do zaspokajania pierwotnych potrzeb, co powoduje upadek moralny, dusza zaś jest bytem wyższym noszącym obraz Boga. Jest to wynik grzechu pierworodnego.
Augustynizm odegrał ogromną rolę w kształtowaniu się chrześcijaństwa europejskiego w średniowieczu, a św. Augustyn został nazwany ojcem Kościoła.
dogmat
Dogmat to teza, która nie podlega dyskusji. W średniowieczu dogmaty religijne ustalał i głosił Kościół.
teocentryzm
Teocentryzm (z gr. Θεός, theos – bóg i z łac. centrum – środek) – uznawanie Boga (lub bogów) za stwórcę świata stojącego ponad i poza nim. Ma On też wpływ na kształt życia na ziemi. Termin ten pojawił się w filozofii antycznej Arystotelesa i Platona. W średniowieczu znalazł się w centrum uwagi: należało żyć zgodnie z nakazami religii – Boga.
scholastyka
Filozofia, podstawa teologii średniowiecznej i sposób myślenia przyjmujący za sprawy nadrzędne dogmaty religijne, które starano się uzasadniać i wyjaśniać racjonalnie. Ze scholastyki wywodzi się filozofia św. Tomasza z Akwinu. Twierdził on, iż prawdy wiary można dowodzić za pomocą nauki i rozumu. Odwoływał się do prac antycznego Arystotelesa.
trubadur
Poeta wędrowny z czasów średniowiecznej południowej Francji i Włoch. Jego pracą było śpiewanie pieśni chansons de geste – pieśni o czynie rozsławiającej wielkie postacie i wydarzenia. Brali udział w różnych uroczystościach dworskich, wciąż wędrując i zmieniając miejsce pobytu.
Współcześnie trubadurów można by określić mianem zespołów muzycznych odbywających swoje trasy.
chansons de geste
Chansons de geste - pieśni o czynie, nazwa utworów średniowiecznych powstających pomiędzy XI a XIII wiekiem. Zawierały opowieści o wielkich bohaterach, wyprawach, historycznych wydarzeniach i czynach bohaterów zasługujących na wyróżnienie. Były śpiewane przez wędrownych śpiewaków, trubadurów, po dworach rycerskich.
Przykładem takiego dzieła jest „Pieśń o Rolandzie” z XI wieku.