wiersz
Wiersz to wypowiedź w sposób charakterystyczny, w której powtarzają się podobne właściwości strukturalne organizujące treść – dlatego mówi się, iż wiersz posługuje się mową wiązaną. Chodzi o cechy takie, jak ilość sylab, wersów, strof, poza które poeta nie wychodzi w przeciwieństwie do prozy. Dodajmy do tego jeszcze swoistą rytmikę i rymy, Zasada konstruowania najstarszych gatunków literackich – jak pieśń, hymn, oda, pean, sonet i in. – zajmuje się dział nauki nazywany teorią literacką lub poetyką.
W związku z budową wiersz dzielimy na:
a) stroficzny – posiadający podział na części o charakterystycznej budowie;
b) stychiczny (ciągły) – bez podziału na strofy;
c) biały – bez rymów;
d) sylabiczny;
e) sylabotoniczny;
f) toniczny;
g) wolny.
wiersz sylabiczny
Wiersz regularny o równej lub powtarzającej się liczbie sylab w wersach. Posiada średniówkę w wersach dłuższych niż 8 sylab i stały akcencie paroksytonicznym w klauzuli każdego wersu – na drugą sylabę od końca. Posiada rymy.
wiersz wolny
Wiersz nieregularny.
wiersz toniczny
Tonik, cechuje się równą ilością zestrojów akcentowych w wersach.
wiersz średniowieczny
Składniowo-intonacyjny, w którym kolejne zdania zapisywane są w wersach.
wiersz sylabotoniczny
Sylabotonik, cechuje się równą ilością sylab i regularnym rozkładem akcentów w wersach, jednostką miary jest tu stopa charakteryzująca się liczbą sylab i pozycją akcentu.
wiersz stychiczny
Wiersz ciągły, bez podziału na strofy, występuje częściej w epice i dramacie niż w liryce.
wiersz biały
Wiersz bez rymów.
średniówka
Wewnętrzny podział w wersie powtarzający się w całej strofie lub wierszu.
stopa wiersza
Podstawowa jednostka pomiaru rytmu w wierszu regularnym, szczególnie sylabotonicznym.